اصل دوم: توحید ذاتی
همه شرايع آسمانى بر اساس توحيد و يكتاپرستى استوار بوده، وبارزترين اصل مشترك در ميان آنها اعتقاد به توحيداست; هرچند در ميان پيروان برخى از شرايع انحرافاتى در اين عقيده مشترك رخ داده است. ذيلاً با الهام از قرآن كريم و احاديث اسلامى و به كمك برهان عقلى، مراتب توحيد را بيان مى كنيم :
نخستين مرتبه توحيد، توحيد ذاتى است. توحيد ذاتى دو تفسير دارد:
الف ـ ذات خداوند يكتا و بى همتا است و براى او مثل و مانندى متصور نيست.
ب ـ ذات خداوند بسيط است و هيچگونه كثرت و تركيبى در آن راه ندارد.
اميرمؤمنان على علیهالسلام در بيان دو معناى فوق چنين فرموده است:
1- هو واحد ليسَ له في الأشياء شبه: او يكتا است و براى او در ميان موجودات مانندى نيست.
2- و انّه عزّوجلّ أحديّ المعنى لا ينقسِمُ في وجود ولاوَهْم ولاعقْل.(1): او «اَحَدِىُّ المعنى» است يعنى نه در خارج و نه در وهم و نه در عقل براى او، جزءْ متصور نيست.
سوره توحيد، كه بيانگر عقيده مسلمانان درباره توحيد است، به هر دو مرحله (اخلاص) اشاره دارد: به قسم نخست با آيه، وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ كُفْواً أَحَد ، و به قسم دوم با آيه ، قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَد.
بنابر آنچه گفتيم، تثليث مسيحيت (خداى پدر، خداى پسر، خداى روح القدس) از نظر منطق اسلامى باطل است، و در آياتى از قرآن كريم نادرستى آن بيان شده است، چنانكه در كتب كلامى نيز مشروحاً در اين باره بحث گرديده است و ما در اينجا به يك بيان بسنده مى كنيم و آن اينكه :
تثليث، به معناى سه خدايى، از دو حال بيرون نيست : يا هر يك از اين سه خدا، داراى وجود و شخصيت جداگانه اى هستند، يعنى هر يك واجد كلّ الوهيت مى باشد; در اين صورت با توحيد ذاتى به معنى نخست (براى او نظيرى نيست) مخالف است، ويا اين سه خدا داراى يك شخصيت بوده، و هر يك جزئى از آن را تشكيل مى دهند; در اين صورت نيز مستلزم تركيب بوده و با معنى دوم توحيد ذاتى ( او بسيط است) مخالف خواهد بود.
پی نوشت: